Ministry of Economic Development Home| Contact MED|

Go to home page - Ministry of Consumer Affairs Home | Useful Links | Contact Us | Site Map | Access Keys | News | Media Centre Koru Graphic
[To this page's content]
About Us Consumer Information Business Information Policy, Law & Research Measurement Product Safety SCAMwatch Publications Education
Page updated: 13-05-2008
FAKAPAPAU'I ANGE 'OKU' KE 'ILOPAU KI HE NGAAHI ME'A 'OKU' KE FAI'.

'Oku faingata'a foki ke 'ilopau 'a e ngaahi fehu'i ke 'eke 'i he taimi 'oku' ke nö pa'anga ai ke fakatau 'aki ha'o me'alele mei' ha kautaha fakatau me'alele.

'Alu mo e TrueCost Checklist (Lisi Totongi totonu') mo hono ngaahi fakahinohino ke tokoni'i koe ke fakapapau'i ko e  me'alele 'oku' ke fiema'u' te ke lava 'o totongi fakafoki.

Fekau'aki mo e me'alele'

  • 'Ave 'a e me'alele' ki ho'o mekänika' ke ne vakai'i ke fakapapau'i 'oku' ke fakatau ha me'alele 'oku kei ngäue lelei.
  • Kuopau ke 'i ai ha lau'i tohi fakamatala 'i he matapä sio'ata 'o e me'alele'. 'Oku 'iloa eni ko e Supplier Information Notice pë fakamatala fakatokanga mahu'inga fekau'aki mo e me'alele'. 'Oku hä atu ai 'a e ngaahi fakamatala mahu'inga hangë ko e ta'u na'e 'uluaki lësisita ai 'a e me'alele', pë 'oku 'i ai ha mo'ua ke totongi 'i he me'alele', hingoa mo e tu'asila 'o e kautaha fakatau me'alele, mahu'inga 'o e me'alele', pea kuo lësisita foki mo e fale fakatau'anga me'alele'.
  • Kapau 'oku hä atu 'i he matapä sio'ata 'o e me'alele 'a e fakatokanga ko 'eni "there is a security interest registered over this vehicle" ko e 'uhinga eni 'oku 'i ai 'a e ngaahi mo'ua 'i he me'alele' mei' he tokotaha he kuohili, ke totongi pea te ke iku totongi fakafoki eni – 'oua 'aupito te ke fakatau 'a e me'alele' ni.
  • 'Oua te ke fakatau ha fakalöloa 'o e warranty pë ko ha malu'i 'oka maumau (tukukehe kapau 'oku' ke fiema'u, hangë nai ko ha'o fakatau 'a e me'alele' ki ha'o pisinisi tekisï). Kuo 'osi 'i ai foki ho'o totonu ke ngaahi ha maumau 'oka hoko ki he me'alele' 'i he malumalu 'o e lao Consumer Guarantees Act kapau ko e me'alele' 'oku 'i ha tu'unga ta'efakafiemälie. Ko e hä 'oku' ke to e totongi ai ha pa'anga makehe ke ngaahi hili ia 'oku 'osi malu'i koe 'e he lao pe ke nau ngaahi ta'etotongi.

Fekau'aki mo e fakapa'anga'i 'o e me'alele'

Kole ange ki he kautaha fakatau me'alele ' ke ne fakafonu 'a e foomu Lisi Totongi totonu' pe TrueCost Checklist.

  • 'E tokoni eni ke ke 'ilo ai pë 'oku totonu mo lelei 'a e nō ke fai 'aki 'a e fakatau'.
  • 'Alu mo e Lisi' ki 'api pea' ke talanoa ki ha tokotaha 'oku' ke falala ki ai pe ki ha senitä fakalao pë ko ha tokotaha fale'i fakapatiseti fekau'aki mo ho'o teu fakatau', nō pea mo e me'alele foki.
  • 'Alu 'o vakai'i e ngaahi me'alele 'i ha ngaahi kautaha fakatau me'alele kehe. 'Oange 'a ho'o lisi' kiate kinautolu pea' ke 'eke ange pë te nau lava 'o 'oatu ha me'alele mo ha nö 'oku toe sai ange.  
  • 'Alu mo e Lisi' ki ha pangikë pë Kulëtiti 'Iunioni pë ko ha kautaha nō pa'anga kehe; vakai na'a lava 'o ma'u ha nö 'oku toe ma'ama'a ange.
  • Kuopau ke fakamahino'i kotoa 'a e ngaahi totongi makehe'. 'Eke ange ki he kautaha fakatau me'alele pe koe ha 'a e ngaahi totongi ni. 
  • Kapau 'oku fiema'u ke totongi ha malu'i pë warranties, 'eke ange ki he kautaha fakatau me'alele pë ko e hä e ngaahi me'a 'oku nau käpui'. Kapau 'oku 'ikai te ke ngäue totongi, ko e totongi malu'i mei ha mole ho'o ngaue (redundancy) 'oku 'ikai hano 'aonga.

Ko e tohi aleapau mo e me'a ke ke fakamo'oni ai

  • Kapau 'oku' ke fili ke fai ha'o nö ke fakatau me'alele, lau 'a e kotoa 'o e tohi aleapau kimu'a pea' ke fakamo'oni hingoa, kae tautautefito ki he konga 'i he tohi aleapau 'oku hä ai "What could happen if you fail to meet your commitments" pë ko e hä e me'a 'e hoko kapau 'e 'ikai te ke tauhi ki ho'o fakapapau'. 'Oku hä atu heni 'a e ngaahi tautea' pea mo e ngaahi me'a 'e ala fa'ao fakafoki (repossessed) meia te koe kapau 'e 'ikai te ke lava ke totongi e me'alele'.
  • Kapau 'oku' ke nö ke fai'aki 'a e fakatau', 'e 'oatu ha tohi aleapau 'e taha ki hono fakatau 'o e me'alele' pea taha ki he nö.
  • Vakai'i 'oku tatau 'a e mahu'inga 'o e me'alele' 'i he matapä sio'ata' pea mo e mahu'inga 'oku hä atu 'i he tohi aleapau ki he nö.
  • Kuopau ke 'oatu ha'o tatau ki he tohi aleapau ho'o nö pea mo ha disclosure statement (kimu'a pea 'osi ha 'aho ngaue 'e nima mei he 'aho na'ake fakamo'oni ai). Kuopau foki ke 'oatu mo ha tatau 'o e ngaahi tohi fakamo'oni malu'i'. Kapau 'e 'ikai 'oatu 'a e ngaahi tohi mahu'inga' ni 'i he vaha'ataimi 'oku hä atu', 'oku 'i ai ho'o totonu ke totongi fakafoki atu ha pa'anga kiate koe.
  • Kapau 'oku te'eki te ke 'ave 'a e me'alele' ki ho 'api', te ke lava pë ke liliu ho'o fakakaukau' ki he fakatau 'o e me'alele' ni. 'E lava ke kaniseli 'a ho'o fakatau 'o kapau 'e fai ia kimu'a pea 'osi 'a e 'aho ngaue 'e tolu mei he 'aho na'ake ma'u ai 'a hono tatau 'o e tohi aleapau.

Back to top



Home | Useful Links | Contact Us | Site Map | Search | Access Keys | News | Media Centre
Publications | About Us | Consumer Info | Business Info
SCAMwatch | Product Safety | Measurement | Policy, Law & Research | Education


The Ministry of Consumer Affairs is an operating branch of the Ministry of Economic Development. govt.nz - connecting you to New Zealand central & local government services Disclaimer Privacy and Copyright Statement

This site uses cookies to track and analyse usage.